برخلاف دورههای رونق که تقاضای مصرفی گسترده موتور معاملات است، در وضعیت فعلی وزن خرید بیشتر بر دوش سرمایهگذاران و سفتهبازان، دهکهای پردرآمد و بازیگران فرصتجو قرار دارد؛ با این حال بازار کاملا خالی از خریدار مصرفی نیست. خریدارانی که ترجیح میدهند خودرو دستدوم را جایگزین خودرو نو در سبد خرید خود کنند.
به اعتقاد بسیاری از فعالان بازار، رکودی فراگیر بازار خودرو را احاطه کرده است؛ رکودی که در اثر تشدید نوسانات ارزی و تداوم ابهامات اقتصادی و صنعتی، هر روز ابعاد گستردهتری بهخود میگیرد. آنچه بهطور معمول در شرایط رکودی انتظار میرود، کاهش قیمتها برای تحریک تقاضاست؛ زیرا فروشندگان تلاش میکنند با تعدیل نرخها، خریداران مردد را به بازار بازگردانند؛ با این حال وضعیت فعلی بازار خودرو از این الگوی کلاسیک تبعیت نمیکند.
با وجود افت محسوس معاملات و کاهش مراجعه مشتریان، سطح قیمتها انعطاف چندانی نشان نمیدهد و حتی در برخی موارد صعودی باقی مانده است. ریشه این رفتار متفاوت را باید در عواملی مانند انتظارات تورمی، نوسانات ارزی و چشمانداز مبهم سیاستگزاری صنعتی جستوجو کرد؛ عواملی که اجازه تعدیل قیمت متناسب با رکود را نمیدهند.
بر این اساس بازار با افزایش شتابان قیمتها مواجه است. بهعنوان نمونه، قیمت خودرو داخلی ریرا در بازار آزاد از ۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیونتومان عبور کرده و بهای خودرو وارداتی «تویوتا هایلندر» نیز به بیش از ۱۷ میلیاردتومان رسیده است. این اعداد و ارقام درحالی ثبت میشوند که بنا بهگفته فعالان بازار، دادوستد عملا از بازار خودرو ایران رخت بربسته و حجم معاملات به پایینترین سطح تاریخی خود رسیده است.
هرچند رکود از سالگذشته سایه خود را بر بازار خودرو گسترده، اما ویژگی متمایز وضعیت کنونی، تغییر در ترکیب تقاضا است؛ تغییری که از شدت یافتن رکود ناشی شده است.
در چنین شرایطی، بخش وسیعی از جامعه، بهویژه اقشار متوسط و کمدرآمد، عملا از چرخه دسترسی به خودرو، چه بهعنوان کالای مصرفی و چه بهعنوان دارایی سرمایهای حذف شدهاند. بهتعبیری دیگر، کاهش مداوم قدرت خرید دربرابر افزایش قیمتها موجب شده است توان ورود به بازار خودرو برای بسیاری از خانوارها از بین برود.
بنابراین این پرسش مطرح میشود که اکنون چه کسانی بازیگران اصلی بازار خودرو ایران هستند؟ درپاسخ به این پرسش باید تاکید کرد سطح تقاضا تابعی از قدرت خرید است؛ در نتیجه دهکهای بالای درآمدی بیشترین حضور را در بازار دارند و بخش عمده خرید و فروشهای واقعی توسط این گروه انجام میشود. در مقابل، طبقه متوسط و پایین جامعه، بهدلیل فشار معیشتی به سمت خودروهای دستدوم یا حتی جایگزینهایی مانند موتورسیکلت و حملونقل عمومی سوق پیدا کردهاند.
درمجموع، بازار خودرو اگرچه از نظر حجم معاملات در رکود بهسر میبرد، اما همچنان بهدلیل ماهیت سرمایهای این کالا و تاثیر آن بر حفظ ارزش دارایی دربرابر تورم، برای گروهی محدود از سرمایهگذاران و دارندگان نقدینگی بالا جذابیت خود را حفظ کرده است. بهاین ترتیب در وضعیت فعلی، هسته اصلی معاملات را عمدتا خریداران سرمایهای از دهکهای بالای درآمدی و معاملهگران تعویضی تشکیل میدهند؛ افرادی که یا بهدنبال حفظ ارزش دارایی خود دربرابر تورم هستند یا قصد دارند خودرو فعلیشان را با محصولی جدیدتر جایگزین کنند. به این ترتیب، بازار از حالت تقاضای مصرفی گسترده که پیشتر بخش بزرگی از جامعه را دربر میگرفت، فاصله گرفته و بهسمت تقاضایی محدود، هدفمند و غیرتودهای حرکت کرده است.
درهمین رابطه یکی از کارشناسان بازار خودرو در پاسخ به این پرسش که در شرایط کنونی ترکیب تقاضا در بازار خودرو ایران چه تغییری کرده است؟ گفت: «بازار خودرو در شرایط رکودی کامل بهسر میبرد؛ بهطوری که عملا معاملهای در بازار انجام نمیشود و سطح مراجعات نیز بسیار محدود است.»
وی ادامهداد: «با این حال، نکته متناقض این است که در یک ماه اخیر شاهد افزایش شدید قیمتها بودهایم. هرچند تقاضا بهشدت نزولی بوده است.»
این کارشناس با اشاره به شرایط فعلی بازار گفت: «اگرچه خودرو کالایی ضروری است، اما حجم معاملات همانطور که عنوان شد بهشدت کاهش یافته و دادوستد قابلتوجهی انجام نمیشود. رکود بهحدی عمیق است که برخی واحدهای صنفی حتی از محل اجاره نیز قادر به پوشش هزینههای جاری خود نیستند و در معرض خروج از بازار قرار دارند.»
رشد بهای چشمگیر وارداتیها در بازار
خودروهای داخلی روز گذشته افت بهای جزئی ۴ تا ۲۵ میلیونتومان و افزایش قیمت یک تا ۱۶۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که سهند اتومات (۱۴۰۴) با ۲۵ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان و پراید ۱۵۱ با لاینر پاششی (۱۴۰۴) با ۱۲ میلیونتومان افزایش ۷۳۰ میلیونتومان اعلام قیمت شد. از طرفی ریرا (۱۴۰۴) با ۱۶۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۷۱۵ میلیونتومان، دنا اتومات آپشنال (۱۴۰۴) با ۴۵ میلیونتومان افزایش ۲ میلیاردتومان، رانا پلاس ارتقا (۸۵ گانه) (۱۴۰۴) با ۳۰ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۳۱۸ میلیونتومان و سورن پلاس XU۷P (دریچهبرقی) (۱۴۰۴) با ۲۷ میلیونتومان افزایش یکمیلیارد و ۳۳۰ میلیونتومان خرید و فروش شد.
خودروهای مونتاژی نیز رشد بهای محسوس ۵۰ تا ۴۰۰ میلیونتومان را تجربه کردند. جایی که لوکانو L۸ (۱۴۰۴) با ۴۰۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیارد و ۶۰۰ میلیونتومان، سانگیانگ موسو گرند خان سیگنچر (۱۴۰۳) با ۳۰۰ میلیونتومان افزایش ۶ میلیاردتومان، فیدلیتی الیت تیپ یک پنج نفره (۱۴۰۴) با ۲۰۰ میلیونتومان افزایش ۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیونتومان و لاماکو فلو (۱۴۰۴) با ۱۵۰ میلیونتومان افزایش ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیونتومان اعلام قیمت شدند.
همچنین در میان خودروهای وارداتی شاهد رشد بهای ۱۰۰ تا یکمیلیاردتومان بودیم. جایی که فولکس ID.۴ Crozz PURE PLUS (۲۰۲۴) با یکمیلیاردتومان افزایش ۶ میلیاردتومان، وویا فری (۲۰۲۵) با ۵۰۰ میلیونتومان افزایش ۹ میلیاردتومان، فیات ۵۰۰ (۲۰۲۴) با ۴۰۰ میلیونتومان افزایش ۵ میلیارد و ۴۰۰ میلیونتومان و هونگچی H۵ (۲۰۲۵) با ۳۰۰ میلیونتومان افزایش ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیونتومان ارزشگذاری شدند.
